Hakkımızda

Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte felsefe eğitimi vermeye başlayan, alanındaki en önemli kurumsal yapılardan biridir. 1940 yılından itibaren Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya (DTCF) fakültesi çatısı altında eğitim vermekte olan ve geleceğimize ışık tutan felsefe bölümü, düşünsel dünyamıza anlam ve değer katmaya gayret eden, bilgisel düzlemde donanımlı ve güçlü bireyleri yetiştirmeye odaklanan bir geleneği temsil etmektedir.

Eğitim Anlayışı

Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, Türkiye’nin en köklü eğitim kurumlarından biri olarak, felsefe alanında derinlemesine bir eğitim sunmaktadır. Ankara Üniversitesi’nde verilen felsefe eğitimi, antik Yunan felsefesinden modern düşünürlere kadar geniş bir içerik yelpazesini kapsamaktadır ve öğrencilere felsefi konular üzerine titiz araştırmalar yapma olanağı sağlamaktadır.

Bölüm, teorik derinliği ve çeşitli felsefi yaklaşımları bir araya getirerek, öğrencilere zengin bir akademik deneyim sunar. Böylelikle öğrenciler, felsefenin tarihsel/çağdaş akımları ve felsefi problemler arasındaki bağlantıları keşfetme fırsatı bulurlar. Bu çerçevede, disiplinlerarası çalışmalarla öğrencilerin bilgi ve düşünceleri zenginleştirilirken hem akademik hem de pratik unsurları harmanlayan bir eğitim ortamı sağlanmaktadır.

Temel Değerleri

Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, araştırma ve akademik üretim kapasitesiyle, ulusal ve uluslararası projelere katılarak, çeşitli akademik etkinlikler ve bilimsel çalışmalar düzenleyerek, öğrencilere bilgiyi pratiğe dökmeleri ve toplumsal sorunlara özgün çözümler getirmeleri için uygun bir ortam sunmaktadır. Bölümün belirlediği ve hedeflediği kazanımlarla öğrenciler, felsefi eğitimlerini akademik ve profesyonel başarıya dönüştürme potansiyellerini gerçekleştirme olanağına sahiptirler.

Sahip olduğu akademik miras ve özgün yaklaşımlarla, Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, öğrencilere sadece bilgi ve beceri kazandıran bir kurum olmanın ötesinde, onları topluma değer katan bireyler olarak yetiştirmektedir. Aynı zamanda bölüm, öğrencilerin uluslararası düzeyde felsefi ve akademik topluluklarda etkin roller üstlenmelerini ve küresel felsefi diyaloglarda özgün çalışmalarla söz sahibi olmalarını sağlayacak donanımları elde etmelerini sağlamaktadır. Bölüm, öğrencilerine felsefi düşüncenin evrenselliğini ve zaman-üstü değerini ön planda tutarak, onları geleceğin düşünürleri olarak yetiştirme gayesindedir.

Araştırma Alanları

Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, klasik ve çağdaş felsefe metinleri üzerinde yoğun bir şekilde çalışarak, bu metinlerin içerdiği soruları ve problemleri tartışmaya, önerilen çözümleri geliştirmeye ve yeniden değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bölüm, felsefi düşüncenin gelişimini sorunsallaştıran felsefe tarihi, bilimin ilerleyişini irdeleyen bilim tarihi, etik, metafizik, epistemoloji, siyaset felsefesi, dil felsefesi, sanat felsefesi gibi çeşitli ana dallarda dersler sunmaktadır. Bu dersler, öğrencilere geniş bir perspektif sunarken, çeşitli felsefi gelenekler arasında bağlantılar kurmalarını da sağlamaktadır.

Ayrıca, teorik bilgiler ile pratik uygulamaları birleştirerek toplumsal sorunlara çözümler sunma gayreti içinde olan Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, bu uygulamalar aracılığıyla sosyal problemlerin daha iyi kavranmasına ve çözüm önerilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Özellikle toplumun her kesiminden insanın eğitimine yönelik seminerler ve çocuklar için düzenlenen felsefe etkinlikleri bu katkılara örnek olarak gösterilebilir. Bu çabalar, bölümün akademik zenginliğini ve topluma olan katkısını artırırken, öğrencilerin hem teorik hem de pratik becerilerle donanmasını sağlamaktadır.

Tarihçe

1939 yılında Hasan-Âli Yücel Maarif Vekili, Emin Erişirgil de Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekan Vekili iken, 1939-1940 eğitim-öğretim yılında “Felsefe Zümresi” kurulmuştur. Kürsünün kuruluşu için Fransa, Paris Sorbonne Üniversitesi’nden, kendisi de felsefeci olan Hasan-Âli Yücel’in etkisiyle Prof. Dr. Olivier Lacombe davet edilmiştir. Lacombe, 8 Aralık 1939 tarihli sözleşmeyle, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Kürsüsü’ne, bu kürsünün derslerini vermek, ilgili seminer ve diğer işleri yürütmek göreviyle profesör olarak atanmış, 14 Aralık 1939 tarihinde göreve başlamıştır. Ondan kısa süre öncesinde ise (1939 yaz ayları), Sorbonne Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde öğrenim görmüş olan Necati Akder, İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü eski asistanlarından, ABD Chicago Üniversitesi Sosyoloji Bölümünde eğitim gören Niyazi Berkes, ABD Michigan Üniversitesi Sosyoloji Bölümünde doktorasını tamamlayan Behice Boran ve Muzaffer Şerif Başoğlu, Fransa’dan dönen Hamdi Ragıp Atademir ve Mediha Berkes de kadroya alınmıştır.

Fakülte, bugünkü binasına taşındığında (Şubat 1940’ta taşınma başlamış, yeni bina 4 Kasım 1940’ta resmî törenle öğretime açılmıştır) Lacombe başkanlığında “Felsefe Enstitüsü” kurulmuş, Felsefe Zümresinin sosyoloji, psikoloji ve pedagoji derslerini içeren lisans eğitimi 1940-1941 yılında Fakülte binasının en üst katında başlamıştır.

Lacombe, Felsefe Enstitüsü Başkanı olarak, insan bilimlerinin gelişmesini sağlamak ve bunlara katkıda bulunmak amacı yanında ülkenin “ulusal hayat akışına bilimsel bilginin nimetini katma” amacı taşıyan Fakülte’de felsefenin ve dolayısıyla Felsefe Zümresinin konumunu şöyle ifade etmiştir:

Felsefe insanı bütün partikülarizmlerin ötesine yerleştirir, onda evrensel ve zaman dışı hakikat sezgisini besler, ona insani yararlığını bütün genişliği içinde gerçekleştirebileceği törel etkilerin ana çizgilerini çizer, zaman dışındaki zamana, evrenseli özele, insanı yurttaşa ulaştıran yolları bilir ve yurttaşı işinden gücünden yüz çevirtmek şöyle dursun, onu bu ödevleri daha tam ve daha yeğin yerine getirmek üzere daha yüksek sebep ve haklarla teçhiz eder.

Lacombe, Felsefe Zümresinin tüm felsefi tezler ve felsefe yaklaşımları için kapsayıcı olduğunu ve ancak “belletilen felsefe doktrini ne olursa olsun bilimle felsefenin sıkı bağıntılar muhafaza ettiklerinin her zaman için bir hakikat olarak kalmakta” olacağının altını çizer. Bu bağıntının, dönem itibariyle en doğrudan sosyoloji ve psikoloji ile olduğunu da belirtir. Felsefe öğrencilerinin, pozitif bilimlerden biriyle kaynaşması ve bu kaynaşmanın “bir bilim özününün ne olduğunu anlayabilecek düzeyde” olması gerektiğini söyler. Buna ek olarak sanat felsefesinin ve estetiğin önemini de şu ifadelerle vurgular: “Estetik duyu, felsefe için, bilimsel duyudan daha az zorunlu değildir”.

Lacombe’un bu esaslar dahilinde Fakülte Profesörler Meclisinin onayına sunduğu talimatnamede Felsefe Zümresinin amaçları şöyle belirlenmiştir:

1. İnsan ve kâinatın varlığı yönünden ortaya çıkan büyük meselelerin kavrayışını temin edecek ve bu meselelerin hâl tarzlarını ilerletmeye ve tenkit eylemeye yarayan düşünme metotlarının zevkini verecek tedrisatta bulunmak;
2. Talebeye ferdi ve sosyal vakıaların işlenmesinde tecrübi metotları kullanma yolunu göstermek ve bu yolla araştırmalara alıştırmak;
3. Bu tedrisat sayesinde liselerde ve öğretmen okullarında salahiyetle ders verecek unsurlar yetiştirmek.

Bu amaçlar doğrultusunda, Felsefe Zümresinin bölümleri olarak belirlenen “Umumi Felsefe”, “Psikoloji ve Pedagoji” ve “Sosyoloji” ders grupları oluşturulmuş, lisans programı ilk dört sömestr ortak, son dört sömestr ise öğrencinin seçeceği bölüm derslerinden oluşturulmuştur. Umumi Felsefe bölümünü seçen öğrenciler “Felsefe Tarihi” ve “Sistematik Felsefe” olmak üzere esas ve yardımcı dersler almıştır. Ayrıca Felsefe Zümresi öğrencisi iki yardımcı ders almak zorundadır: Felsefe Tarihi için filolojilerden biri; Sistematik Felsefe için Matematik, Fizik, Biyoloji ve Antropoloji bilimlerine ve bunların tarihine ait bir ders; Psikoloji ve Pedagoji için Biyoloji, Antropoloji bilimlerine ait bir ders, Sosyoloji için Tarih, Beşeri ve İktisadi Coğrafya, Amme Hukuku, İktisat bilimlerinden biri.

Felsefe Enstitüsü kadrosuna 1941 yılında Suut Kemal Yetkin (1943’de görevden ayrılır) ve İsmail Hakkı Baltacıoğlu (1943’te görevden ayrılır), 1942 yılında Mehmet Karasan, Nusret Hızır, Bedii Ziya Egemen katılır. 30 Haziran 1944’te Lacombe kendi isteğiyle Enstitü’den ayrılır. 1945’de ise Muzaffer Şerif Başoğlu ABD Princeton Üniversitesi’ne geçer. 1946 yılı başında psikoloji profesörü Carrol C. Pratt göreve başlar.1946 yılı Mart ayında ise dünyada ilk bilim tarihi doktorası sahibi olan Aydın Sayılı (26 Temmuz 1958’de “İlim Tarihi Ordinaryüs Profesörlüğü” unvanını alacaktır) kadroya katılır.

1946 yılı, Fakülte ve Felsefe Enstitüsü için önemli bir yıldır. Hasan-Âli Yücel’in 9 Ocak 1946 tarihli Fakültenin Onuncu Kuruluş Yıldönümü Töreninde yaptığı konuşmada felsefeye özel bir yer ayırır:

Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi adıyla adlandırılmış bir fakülteye hiçbir yerde tesadüf edilemez… Kendi geçmişimizi ve bütün insanlığın geçmişini subjektif unsurları en aza indirerek, dilde genel araştırmaları kendi dilimize eksen yaparak inceleme, Ankara Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesinin ayırıcı vasfıdır ve böyle olmalıdır.

Arkadaşlar, bu adın işaret ettiği dallar dışında kalan ve henüz oluş halinde bulunan bir parçası daha vardır ki, onun ismi Felsefe şubesidir. Bu şube Fakültenin ismine girmemiştir; fakat ruhunun ve mânasının tam içindedir. Her türlü bilginin kuruluşunda tenkid ruhu bulunmazsa fikirde istikâl olamaz…

13 Haziran 1946 tarihine gelindiğinde, 4936 sayılı Üniversite Kanununa dayalı olarak Ankara Üniversitesi kurulmuş, 18 Haziran 1946’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Üniversite’ye bağlanmıştır.

16 Ocak 1948’de profesör unvanını alan, 8 Mayıs 1948’de “Felsefe Tarihi Profesörlüğü”ne atanan (daha sonra ‘Genel Felsefe Profesörlüğü olarak değiştirilmiştir) Necati Akder Felsefe Bölümü Başkanlığına getirilmiştir. 13 Temmuz 1971’deki emekliliğine kadar bu görevi yürüten Akder zamanında Felsefe Enstitüsü “Bölüm” olarak adlandırıldığı, 1952 itibarıyla da Bölüm içinde Sistematik Felsefe, Felsefe Tarihi, Sosyoloji ve Psikoloji-Pedagoji ders gruplarının birer kürsü haline dönüştüğü görülmektedir. 1955 yılında ise Bölüme “İlim Tarihi Kürsüsü” eklenmiştir. 1982 YÖK kanunu ile ayrı bölümler haline gelinceye kadar Sosyoloji, Psikoloji ve Pedagoji Kürsüleri, yönetim açısından Felsefe Bölümü Başkanlığına bağlı kalsalar da öğretim açısından bağımsız hareket etmişlerdir.

1950’li yıllarla birlikte, Tahir Çağatay, Hans Freyer, Mark K. Hallen, Fred Mc Kinney, Spaulding Rogers, Gottfried Hausmann bölümde bulunmuş ve dersler vermişlerdir.

1944 yılında ilk mezunlarını veren Felsefe Zümresi, mezunlarının bir bölümünü de kadrosuna katmıştır. Böylece bölümde süreklilik arz eden gelenekler oluşmaya başlamıştır. Fatma Taşkıngöl Başaran mezun olduğu 1944’te “ilmi yardımcı” yani asistan olarak atanmış, 1951’de mezun olan Sevim Tekeli 1952’de yine asistan olarak atanmış. Bölümde oluşan bir geleneği de temsil eden Akder’in mirası asistanı Mübahat Türker Küyel üzerinden devam etmiştir. Küyel, 1954 yılında doktorasını tamamlamış, 1959 yılında bölümde doçent, 1968 yılında ise profesör olmuştur. Bu süre içerisinde, Nusret Hızır (1942’de doçent olarak kadroya katılan Hızır, 1954’te profesörlüğe atanmıştır) ise İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nden hocası Reichenbach’ın bilimsel felsefe ve mantık eğilimini (yıllar içerisinde görüşlerinde farklılıklar oluşsa da) bölümde temsil etmiştir. Zamanla bu geleneğe epistemoloji ve dil felsefesi ağırlıklı olarak eklemlenir. Özellikle 1955’te ayrı bir kürsü olarak “Bilim Tarihi”nin kurulmasıyla üçüncü bir gelenek bu kürsü üzerinden oluşmuştur. Sevim Tekeli, 1956’da doktor, 1960’da doçent, 1967’de ise profesör olmuştur. İkinci kuşak olarak adlandırılabilecek akademisyenler 60’lı yıllarda kadroya dahil olmuştur. 1964’te Esin Kahya Bilim Tarihi Kürsüsüne, 1966’da Ahmet Arslan Felsefe Tarihi Kürsüsüne (1979’da ayrılmıştır), Füsun Akatlı ise Sistematik Felsefe’ye (1969’da ayrılmıştır) asistan olarak girmişlerdir.

Sonraki yıllarda ise Bilim Tarihi Kürsüsü’ne Şahabettin Demirel (1970) ve Melek Dosay Gökdoğan (1981), Remzi Demir (1985), Hüseyin Gazi Topdemir (1987), Yavuz Unat (1988) Sistematik Felsefe Kürsüsü’ne Dursun Murat Çüçen (1972), Şahin Yenişehirlioğlu (1976), Felsefe Tarihi Kürsüsü’ne İlknur Güntürkün (1975), Recep Duran (1981), Ülker Öktem (1983) ve Kenan Gürsoy (1984), Ahmet Cevizci katılmıştır. Özellikle Nusret Hızır ve Necati Akder’in emeklilikleri ve Ahmet Arslan’ın Ege Üniversitesi’ne geçmesi sonrasında bir süre için diğer üniversitelerden ve fakültelerden, Hüseyin Batuhan, Teo Grünberg, Adnan Onart, Pınar Canevi, Necati Öner, Mehmet Aydın bölümde dersler vermiştir.

1990’lı yıllarda kadroya Kubilay Aysevener, Fulya (Avcı) Bayraktar, Levent Bayraktar, Emel Koç, Ayten Koç Aydın, Erdal Cengiz, Ertuğrul Rufayi Turan ve ardından 2000’li yılların başında Sabri Büyükdüvenci katılmıştır. Yine 2000’li yıllarda Senem Kurtar, Ahmet Cüneyt Gültekin, B. Yücel Dursun, İnan Kalaycıoğulları, Ömer Faik Anlı, Işıl Bayar Bravo ve Hamdi Bravo bölüm kadrosuna dahil olmuştur.